Sức Khỏe Nam Giới
Trang chủ › Sức Khỏe Nam Giới

Trầm cảm ở nam giới: dấu hiệu dễ bỏ sót nhân ngày 19/11

Ban biên tập Sức Khỏe Nam Giới ·
Trầm cảm ở nam giới: dấu hiệu dễ bỏ sót nhân ngày 19/11

Trầm cảm ở đàn ông hay bị bỏ sót vì nó ít khi trông giống "buồn". Nhiều người biểu hiện bằng cáu gắt, làm việc quá sức, uống rượu nhiều hơn, mất ngủ, mất ham muốn hoặc đau mỏi không rõ lý do. Nếu những thay đổi đó kéo dài phần lớn thời gian trong ngày, gần như mỗi ngày, ít nhất hai tuần, đó là lúc nên nói chuyện với bác sĩ. Ngày Quốc tế Nam giới 19/11 là dịp hợp lý để nhìn lại chuyện này, cho chính mình hoặc cho người cha, người chồng, người anh em bên cạnh.

Con số WHO vừa cập nhật

Bản thông tin về trầm cảm của Tổ chức Y tế Thế giới, cập nhật tháng 9/2026, ước tính khoảng 5,2% người trưởng thành trên thế giới, tức chừng 322 triệu người, đang sống với trầm cảm (số liệu năm 2023). Tỷ lệ ở nữ là 6,2%, ở nam 4,1%. Con số thấp hơn ở nam không có nghĩa đàn ông "cứng" hơn; một phần vì nam giới ít tìm đến dịch vụ y tế nên ít được ghi nhận.

Bản thông tin về tự tử của WHO, cập nhật ngày 3/11/2026, cho biết hơn 740.000 người chết vì tự tử mỗi năm, 73% trong số đó ở các nước thu nhập thấp và trung bình, và đây là nguyên nhân tử vong đứng thứ hai ở nhóm 15–29 tuổi năm 2023. WHO xếp trầm cảm và rối loạn do rượu vào nhóm yếu tố nguy cơ hàng đầu, cùng với khó khăn tài chính, đổ vỡ quan hệ, đau ốm mạn tính và cô lập xã hội.

Những biểu hiện "không giống trầm cảm"

WHO mô tả hai triệu chứng cốt lõi: khí sắc xấu (buồn, cáu kỉnh, trống rỗng) hoặc mất hứng thú với những thứ từng thích. Đi kèm có thể là khó tập trung, thấy mình vô dụng hay tội lỗi, mất hy vọng, nghĩ tới cái chết, rối loạn giấc ngủ, thay đổi ăn uống và cân nặng, mệt mỏi. Ở nam giới Việt, những biểu hiện sau thường được người nhà kể lại:

  • Dễ nổi nóng vì chuyện nhỏ, to tiếng với vợ con rồi lại im lặng cả ngày.
  • Rượu bia tăng dần, "uống cho dễ ngủ", nhậu thường xuyên hơn trước.
  • Lao vào công việc đến khuya hoặc ngược lại, bỏ bê, nằm lì.
  • Đau đầu, đau lưng, đau dạ dày khám nhiều nơi không ra bệnh.
  • Giảm ham muốn, trục trặc chuyện chăn gối.
  • Rút khỏi bạn bè, bỏ thể thao, không còn hứng thú với thứ từng đam mê.
  • Lái xe liều lĩnh, cờ bạc, chi tiêu bốc đồng.

Vòng xoắn giữa tâm trạng và chuyện phòng the

Trầm cảm có thể làm giảm ham muốn và gây khó cương; ngược lại, rối loạn cương kéo dài làm nhiều người mặc cảm, né tránh vợ, rồi tâm trạng càng xấu. Một số thuốc chống trầm cảm cũng có tác dụng phụ trên tình dục. Vì vậy, khi đi khám nam khoa vì "yếu", đừng ngại kể cả về giấc ngủ và tâm trạng, và ngược lại. Bài rối loạn cương dương là gì và nam giới cần đối mặt thế nào phân tích thêm khía cạnh này.

Cuối năm: áp lực dồn lại

Những tuần trước Tết thường là giai đoạn chốt doanh số, quyết toán, nợ cần trả, tiệc tùng liên tục và kỳ vọng phải "lo đủ" cho gia đình. Với người đang có dấu hiệu trầm cảm, đây là thời điểm dễ trượt sâu hơn, nhất là khi rượu trở thành cách giải tỏa mặc định. Nếu bạn nhận ra mình hoặc người thân đang ở trong vòng đó, đừng đợi qua Tết.

Điều trị gồm những gì

Theo WHO, liệu pháp tâm lý là lựa chọn hàng đầu: kích hoạt hành vi, liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), trị liệu liên cá nhân, liệu pháp giải quyết vấn đề. Với trầm cảm vừa và nặng, có thể kết hợp thuốc chống trầm cảm như nhóm SSRI do bác sĩ kê; trầm cảm nhẹ thì không cần thuốc. WHO cũng chỉ ra ngay ở nước thu nhập cao, chỉ khoảng một phần ba người trầm cảm được điều trị. Ở Việt Nam, người bệnh có thể bắt đầu từ khoa tâm thần, khoa sức khỏe tâm thần của bệnh viện đa khoa, hoặc bác sĩ gia đình để được giới thiệu tiếp.

Đừng tự ngừng thuốc khi thấy đỡ, và đừng tự mua thuốc an thần uống kéo dài. Nếu đang dùng thuốc điều trị rối loạn cương, hãy báo cho bác sĩ tâm thần biết để xem xét tương tác.

Tự chăm sóc trong lúc chờ khám

WHO gợi ý những việc tự làm được: tiếp tục những hoạt động từng thấy vui, giữ liên lạc với bạn bè và gia đình, vận động đều, ăn ngủ đúng giờ, giảm hoặc tránh rượu, không dùng chất cấm, và nói chuyện với người mình tin. Một số cách đơn giản để đưa vào ngày thường:

  1. Đi bộ nhanh 20–30 phút buổi sáng thay vì ngồi lướt điện thoại.
  2. Đặt giờ đi ngủ cố định, tắt màn hình trước đó một tiếng.
  3. Hẹn một người bạn cũ đi cà phê mỗi tuần, nói thật về chuyện đang gặp.
  4. Đặt giới hạn rượu cho các bữa tất niên và giữ đúng.

Có thể đọc thêm bài chăm sóc sức khỏe tinh thần nam giới để có thêm thói quen hỗ trợ.

Khi người thân có ý nghĩ tự tử

Nếu ai đó nói muốn chết, nói lời từ biệt, cho đi đồ đạc quý hay tìm phương tiện tự hại, hãy coi đó là nghiêm túc. Ở lại bên cạnh, hỏi thẳng và lắng nghe, cất xa thuốc và vật nguy hiểm, rồi đưa người đó đến cơ sở y tế. Khi có nguy hiểm tức thời, gọi cấp cứu 115. WHO khuyến khích người có ý nghĩ tự tử nói chuyện với người tin tưởng hoặc nhân viên y tế; hỏi về ý nghĩ tự tử không làm người ta dễ hành động hơn.

Người vợ, người con có thể làm gì

Người nhà thường là những người đầu tiên nhận ra thay đổi, nhưng cũng dễ phản ứng bằng trách móc: "dạo này anh cứ cáu", "suốt ngày nhậu". Cách mở lời hiệu quả hơn là nói về điều mình quan sát được và sự lo lắng của mình, rồi đề nghị cùng đi khám, ví dụ lồng ghép vào một buổi khám sức khỏe tổng quát cuối năm. Đừng ép người đó phải "mạnh mẽ lên" hay so sánh với người khác. Nếu người thân đang dùng thuốc, hãy giúp theo dõi việc uống thuốc đều và để ý những dấu hiệu trầm trọng hơn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao phân biệt stress cuối năm với trầm cảm?

Stress thường gắn với một việc cụ thể và nhẹ đi khi việc đó qua. Trầm cảm kéo dài từ hai tuần trở lên, gần như ngày nào cũng có, kèm mất hứng thú, mệt và rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng tới công việc và gia đình.

Đàn ông đi khám tâm lý có bị ghi vào hồ sơ không?

Thông tin khám chữa bệnh được bảo mật theo quy định. Bạn có thể hỏi trực tiếp cơ sở y tế về cách họ lưu trữ hồ sơ trước khi khám.

Thuốc chống trầm cảm có làm yếu sinh lý không?

Một số thuốc, nhất là nhóm SSRI, có thể gây giảm ham muốn hoặc chậm xuất tinh ở một số người. Nếu gặp tình trạng này, hãy báo bác sĩ để điều chỉnh, đừng tự bỏ thuốc.

Uống rượu có giúp đỡ buồn không?

Rượu có thể làm dễ chịu trong chốc lát nhưng làm giấc ngủ kém đi và khí sắc xấu hơn vào hôm sau. WHO xếp rối loạn do rượu vào nhóm yếu tố nguy cơ tự tử.

Bài liên quan