Sức Khỏe Nam Giới
Trang chủ › Sức Khỏe Nam Giới

Giãn tĩnh mạch thừng tinh: dấu hiệu và ảnh hưởng tới sinh sản

Ban biên tập Sức Khỏe Nam Giới ·
Giãn tĩnh mạch thừng tinh: dấu hiệu và ảnh hưởng tới sinh sản

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là tình trạng các tĩnh mạch dẫn máu từ tinh hoàn bị giãn to và ngoằn ngoèo, thường ở bên trái, sờ thấy như một "búi giun" phía trên tinh hoàn khi đứng. Phần lớn người mắc không có triệu chứng; bệnh đáng chú ý vì có thể làm giảm chất lượng tinh trùng và teo tinh hoàn. Ai đang chuẩn bị có con, nhất là các cặp đôi cưới cuối năm và muốn đón em bé năm Đinh Mùi 2027, nên biết cách nhận ra dấu hiệu để khám đúng lúc.

Bệnh phổ biến đến đâu

Các nguồn y khoa đưa ra con số không hoàn toàn giống nhau, tùy cách khám và nhóm dân số. Cẩm nang MSD phiên bản tiếng Việt, mục khối vùng bìu không đau, ghi nhận bệnh có ở khoảng 20% nam giới trưởng thành và là một trong những nguyên nhân thường gặp của khối ở bìu. Trang bệnh học của Hệ thống Y tế Vinmec về giãn tĩnh mạch thừng tinh nêu tỷ lệ 10–15% nam giới sau dậy thì, nhưng lên tới khoảng 40% ở nhóm nam giới vô sinh. Vinmec cũng cho biết bệnh thường hình thành từ tuổi dậy thì và hơn 80% trường hợp nằm bên trái.

Lý do bên trái hay bị là đặc điểm giải phẫu: tĩnh mạch tinh trái đổ vào tĩnh mạch thận trái theo một góc gần vuông và đường đi dài hơn, nên máu dễ ứ ngược khi van tĩnh mạch kém.

Tự nhận biết: những gì có thể thấy và cảm nhận

  • Khối mềm phía trên tinh hoàn, sờ như búi dây hoặc búi giun, rõ hơn khi đứng lâu hoặc rặn, nhỏ đi khi nằm.
  • Cảm giác tức nặng, âm ỉ ở bìu, tăng khi đứng, gắng sức hoặc về cuối ngày, giảm khi nằm nghỉ.
  • Tinh hoàn một bên nhỏ hơn hoặc mềm hơn bên kia.
  • Không có gì cả: nhiều người chỉ phát hiện khi đi khám vì vợ chồng chậm có con.

Thời điểm dễ tự kiểm tra là sau khi tắm nước ấm, da bìu giãn ra. Đứng trước gương, nhẹ nhàng sờ từng bên từ tinh hoàn lên thừng tinh. Không nên tự kết luận; thấy bất thường thì đi khám để phân biệt với thoát vị bẹn, tràn dịch màng tinh hoàn hay u.

Dấu hiệu cần khám sớm, không chờ

MSD lưu ý giãn tĩnh mạch vẫn còn khi người bệnh nằm, hoặc chỉ xuất hiện ở bên phải, là hiếm gặp và có thể gợi ý tắc tĩnh mạch chủ dưới. Vinmec cũng nhắc siêu âm giúp loại trừ khối u chèn ép tĩnh mạch. Vì vậy, nếu khối giãn mới xuất hiện ở người đã lớn tuổi, nằm bên phải, hoặc không xẹp khi nằm, nên khám trong thời gian sớm.

Vì sao giãn tĩnh mạch ảnh hưởng tinh trùng

Máu ứ quanh tinh hoàn làm nhiệt độ tại chỗ tăng. Tinh hoàn cần nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt một chút để sinh tinh hiệu quả, nên nóng kéo dài có thể làm tinh trùng giảm di động và biến đổi hình dạng, như Vinmec mô tả. MSD còn nêu teo tinh hoàn do giãn tĩnh mạch hai bên là một nguyên nhân có thể dẫn tới giảm ham muốn và vô sinh. Tuy vậy, không phải ai bị giãn tĩnh mạch cũng vô sinh; rất nhiều người vẫn có con bình thường.

Nếu đã làm xét nghiệm tinh dịch và thấy mật độ hoặc di động dưới ngưỡng, giãn tĩnh mạch thừng tinh là một trong những điều đầu tiên bác sĩ nam học sẽ tìm.

Bác sĩ chẩn đoán bằng cách nào

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào khám lâm sàng ở tư thế đứng và nằm, kèm nghiệm pháp Valsalva (nín thở rặn nhẹ) để làm lộ các tĩnh mạch nhỏ. Siêu âm Doppler bìu được dùng khi khám chưa rõ, để đo đường kính tĩnh mạch, xem có dòng trào ngược không và đánh giá thể tích tinh hoàn. Người đang muốn có con thường được làm thêm tinh dịch đồ, có khi kèm xét nghiệm nội tiết.

Với nhiều nam giới, phần khó nhất là bước vào phòng khám. Nếu còn ngại, bài giải tỏa tâm lý e ngại khi đi khám nam khoa có vài gợi ý thực tế.

Có phải ai cũng cần mổ?

Không. Theo Vinmec, bệnh không tự khỏi nhưng chỉ cần can thiệp khi gây đau kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt, hoặc khi ảnh hưởng tới khả năng sinh sản; người không triệu chứng thường không cần phẫu thuật. Ở tuổi thiếu niên, tinh hoàn bên giãn chậm phát triển cũng là lý do bác sĩ cân nhắc can thiệp.

Phương phápCách làmLưu ý theo Vinmec
Phẫu thuật thắt tĩnh mạch tinhMổ mở, nội soi hoặc vi phẫu để thắt các tĩnh mạch giãnBiến chứng có thể gặp: tràn dịch màng tinh hoàn, tái phát, nhiễm trùng, tổn thương động mạch lân cận
Nút mạch qua ống thôngĐưa ống thông từ bẹn hoặc cổ, gây tắc tĩnh mạch bằng coil hay vật liệu khácÍt xâm lấn; có thể đi làm lại sau khoảng 2 ngày, tập thể dục sau 7–10 ngày
Điều trị hỗ trợThuốc giảm đau thông thường, quần lót nâng đỡGiảm triệu chứng, không làm tĩnh mạch hết giãn

Lựa chọn giữa các cách phụ thuộc mức độ giãn, một hay hai bên, kinh nghiệm của cơ sở và mong muốn có con trong bao lâu. Sau can thiệp, chất lượng tinh trùng không cải thiện ngay; bác sĩ thường hẹn kiểm tra lại tinh dịch đồ sau vài tháng.

Sinh hoạt hàng ngày khi đang theo dõi

Trong lúc chưa cần can thiệp, một số thói quen giúp giảm khó chịu: mặc quần lót vừa vặn có độ nâng, tránh đứng một chỗ quá lâu, nghỉ nằm khi thấy tức nặng, hạn chế ngồi xe đường dài liên tục và tránh để vùng bìu nóng lâu. Vận động đều đặn vẫn có lợi; chỉ nên chọn bài tập không gây đau, có thể tham khảo bài về tập luyện thể thao đối với sinh lý nam. Các loại thực phẩm chức năng chứa kẽm, vitamin hay carnitine đôi khi được nhắc tới, nhưng nên hỏi bác sĩ trước khi dùng và đừng coi đó là thay thế cho điều trị.

Một điều nên nhớ khi đọc thông tin trên mạng: phân độ giãn tĩnh mạch (độ 1, 2, 3 hay độ 0 chỉ thấy trên siêu âm) không quyết định một mình việc có mổ hay không. Một người giãn độ nặng nhưng tinh dịch đồ tốt, không đau, có thể chỉ cần theo dõi; trong khi người giãn nhẹ hơn mà vợ chồng chậm con lâu năm lại được tư vấn can thiệp sớm.

Câu hỏi thường gặp

Giãn tĩnh mạch thừng tinh độ 1 có cần mổ không?

Thường không, nếu không đau và tinh dịch đồ bình thường. Bác sĩ sẽ hẹn theo dõi định kỳ. Quyết định mổ dựa vào triệu chứng và kết quả tinh dịch đồ hơn là chỉ dựa vào phân độ.

Sau mổ bao lâu thì vợ có thể có thai?

Không có mốc cố định. Tinh trùng cần thời gian để hình thành lứa mới, nên bác sĩ thường đánh giá lại tinh dịch đồ sau vài tháng rồi mới tư vấn tiếp.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có gây yếu sinh lý không?

Không trực tiếp gây rối loạn cương. Một số trường hợp teo tinh hoàn hai bên có thể kèm giảm ham muốn. Nếu có cả hai vấn đề, nên khám để kiểm tra nội tiết.

Đi xe máy nhiều có làm bệnh nặng hơn?

Ngồi lâu làm vùng bìu nóng và tăng cảm giác tức ở người đã bị giãn tĩnh mạch. Chưa có bằng chứng chắc chắn xe máy gây bệnh, nhưng nghỉ giữa chặng dài là hợp lý.

Bài liên quan