Sức Khỏe Nam Giới
Trang chủ › Sức Khỏe Nam Giới

Tiểu đêm nhiều khi trời lạnh: dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt

Ban biên tập Sức Khỏe Nam Giới ·
Tiểu đêm nhiều khi trời lạnh: dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt

Nếu bạn là nam giới ngoài 50 tuổi và mấy đêm nay, khi gió mùa tràn về, phải dậy đi tiểu hai ba lần, tia nước tiểu yếu, rặn mới ra, thì phì đại tuyến tiền liệt (tăng sản lành tính, BPH) là nguyên nhân cần nghĩ tới đầu tiên. Đây là bệnh rất thường gặp, không phải ung thư và có nhiều cách điều trị. Trời lạnh không gây ra bệnh, nhưng có thể làm triệu chứng lộ rõ hơn và còn là một yếu tố được ghi nhận trong các ca bí tiểu cấp.

Phì đại tuyến tiền liệt phổ biến thế nào

Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang, ôm quanh niệu đạo. Khi tuyến to ra theo tuổi, nó bóp hẹp đường ra của nước tiểu. Theo Cẩm nang MSD bản tiếng Việt về tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, các khảo sát mô học cho thấy tỷ lệ tăng từ khoảng 8% ở nam 31–40 tuổi lên 40–50% ở tuổi 51–60 và trên 80% ở người trên 80 tuổi. Trang thông tin của NHS (Anh) về phì đại tuyến tiền liệt cũng nhấn mạnh bệnh hay gặp nhất sau tuổi 50, thường không nghiêm trọng, và không làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt.

Bảng tự kiểm: triệu chứng nào đang có

Triệu chứng chia làm hai nhóm. Nhóm "tắc nghẽn": phải chờ mới tiểu được, rặn, tia yếu, đứt quãng, nhỏ giọt cuối dòng, cảm giác chưa hết. Nhóm "kích thích": đi tiểu nhiều lần, buồn tiểu gấp, tiểu đêm. Bác sĩ thường dùng thang điểm IPSS gồm 7 câu hỏi, mỗi câu 0–5 điểm.

Tổng điểm IPSSMức độ
1–7Nhẹ
8–19Vừa
20–35Nặng

MSD lưu ý thêm một câu hỏi về mức độ phiền toái, vốn dự báo chất lượng sống tốt hơn cả tổng điểm. Nói cách khác, triệu chứng làm bạn khổ sở đến đâu cũng quan trọng ngang con số.

Mùa lạnh và những cái bẫy dễ dẫn tới bí tiểu

Trong danh sách các yếu tố có thể làm bùng bí tiểu cấp ở người BPH, MSD liệt kê nhịn tiểu lâu, bất động, nhiễm trùng làm sưng tuyến, rượu, và cả tiếp xúc lạnh. Một số thứ quen thuộc của mùa đông vì thế đáng để ý hơn:

  • Thuốc cảm cúm, sổ mũi. Nhiều thuốc không kê đơn chứa chất cường giao cảm chống nghẹt mũi hoặc kháng histamin có tác dụng kháng cholinergic. MSD khuyên nam giới bị BPH thận trọng với các nhóm này. Khi mua thuốc cảm, hãy nói với dược sĩ rằng bạn có triệu chứng tiểu khó.
  • Rượu trong các buổi liên hoan cuối năm. Rượu vừa tăng lượng nước tiểu vừa nằm trong danh sách yếu tố thúc đẩy bí tiểu.
  • Nhịn tiểu vì ngại ra khỏi chăn hoặc đi đường dài về quê. Bàng quang căng quá mức có thể mất khả năng co bóp tạm thời.
  • Ít vận động, nằm nhiều trong những ngày rét đậm.

Khi nào phải đi cấp cứu ngay

NHS khuyên cần được khám khẩn nếu có máu trong nước tiểu, đau khi tiểu, hoặc không tiểu được. Bí tiểu hoàn toàn thường kèm bụng dưới căng tức, đau. Một bài trên VnExpress (2/2025) kể ca bí tiểu do tuyến tiền liệt phì đại ở một người đàn ông 69 tuổi tiểu khó suốt một năm trước khi bí hẳn; ảnh chụp cho thấy tuyến khoảng 95 ml, gần gấp bốn lần bình thường, và phải đặt ống thông rồi phẫu thuật. Bác sĩ trong bài cảnh báo tắc nghẽn kéo dài có thể gây nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, sỏi bàng quang, ứ nước ngược lên thận và suy giảm chức năng thận.

Thay đổi sinh hoạt có ích

NHS gợi ý một loạt việc tự làm được, phù hợp với nhịp sống mùa đông ở Việt Nam:

  1. Uống đủ nước ban ngày nhưng giảm lượng uống trong vài giờ trước khi ngủ hoặc trước khi ra ngoài lâu.
  2. Giảm rượu và cà phê, trà đặc, nhất là buổi tối.
  3. Ăn đủ chất xơ để tránh táo bón, vì trực tràng đầy đè thêm lên bàng quang.
  4. Tập "huấn luyện bàng quang": nhịn thêm một chút khi buồn tiểu, tăng dần qua vài tuần.
  5. Tập cơ sàn chậu và không rặn mạnh khi tiểu.
  6. Giữ cân nặng hợp lý.

Thêm vài mẹo riêng cho trời rét: để sẵn đèn ngủ và dép cạnh giường để giảm nguy cơ ngã khi dậy ban đêm, mặc ấm vùng bụng dưới, và đừng cố nằm nín cho đến sáng.

Các nhóm thuốc bác sĩ có thể kê

Với triệu chứng vừa và nặng, NHS và MSD nêu ba nhóm chính. Thuốc chẹn alpha (tamsulosin, alfuzosin, doxazosin, terazosin, silodosin) làm giãn cơ trơn ở cổ bàng quang, giúp tiểu dễ hơn. Thuốc ức chế 5-alpha reductase (finasteride, dutasteride) làm tuyến nhỏ lại, cần nhiều tháng mới thấy hiệu quả, hợp với tuyến lớn; phối hợp với chẹn alpha cho kết quả tốt hơn dùng riêng. Ngoài ra có thuốc giảm buồn tiểu gấp. Tuyến quá to hoặc biến chứng thì cần can thiệp ngoại khoa như cắt đốt nội soi hay laser.

Người đang dùng thuốc chẹn alpha mà muốn điều trị rối loạn cương cần đặc biệt báo bác sĩ, vì hai nhóm thuốc cùng làm hạ huyết áp. Bài sử dụng Sildenafil cho người cao tuổi có nói về những cảnh báo này.

Phân biệt với những nguyên nhân tiểu đêm khác

Không phải ai tiểu đêm cũng do tuyến tiền liệt. Đái tháo đường, suy tim, thuốc lợi tiểu uống buổi chiều, ngưng thở khi ngủ hay đơn giản là uống nhiều nước tối đều có thể gây ra. NHS nhắc rằng triệu chứng tiết niệu đôi khi là dấu hiệu của bệnh khác, kể cả ung thư tuyến tiền liệt, nên vẫn cần bác sĩ khám. Lần khám đầu thường gồm hỏi bệnh, thăm trực tràng, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm đo nước tiểu tồn lưu và có thể xét nghiệm PSA. Những thay đổi nội tiết theo tuổi cũng được bàn trong bài về mãn dục nam.

Ghi nhật ký đi tiểu trước buổi khám

Trong ba ngày trước khi đi khám, hãy ghi lại giờ đi tiểu, lượng nước uống và số lần thức dậy ban đêm. Một tờ giấy đơn giản dán cạnh nhà vệ sinh là đủ. Nhật ký này giúp bác sĩ phân biệt tiểu đêm do tuyến tiền liệt với tình trạng cơ thể sản xuất quá nhiều nước tiểu về đêm, vốn cần hướng xử lý khác hẳn. Mang theo cả danh sách thuốc đang uống, kể cả thuốc cảm, thuốc ngủ và thực phẩm chức năng, vì nhiều thứ trong số đó ảnh hưởng tới việc đi tiểu.

Câu hỏi thường gặp

Dậy đi tiểu mấy lần mỗi đêm thì là bất thường?

Thỉnh thoảng dậy một lần thường không đáng lo. Nếu đêm nào cũng dậy từ hai lần trở lên và ảnh hưởng giấc ngủ, nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Phì đại tuyến tiền liệt có chuyển thành ung thư không?

Không. Theo NHS, phì đại lành tính không do ung thư gây ra và không làm tăng nguy cơ ung thư. Tuy nhiên hai bệnh có thể cùng tồn tại nên vẫn cần khám.

Uống thuốc cảm khi bị phì đại tuyến tiền liệt có sao không?

Một số thuốc cảm chứa chất chống nghẹt mũi hoặc kháng histamin có thể làm tiểu khó hơn, thậm chí bí tiểu. Hãy báo dược sĩ về triệu chứng tiết niệu để được chọn thuốc phù hợp.

Thuốc finasteride uống bao lâu thì đỡ?

Nhóm thuốc này làm tuyến nhỏ dần nên cần nhiều tháng mới thấy rõ. Đừng tự ngừng vì thấy chưa hiệu quả sau vài tuần; hãy hỏi lại bác sĩ.

Bài liên quan