Tác hại của thuốc lá và bia rượu đối với sức khỏe sinh sản
Thuốc lá và bia rượu gây hại cho sức khỏe sinh sản nam giới theo nhiều con đường: làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, tổn thương mạch máu gây khó cương, rối loạn hormone, và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của thế hệ sau. Tin tốt là cơ thể có khả năng phục hồi khá tốt khi bạn giảm hoặc bỏ, đặc biệt với tinh trùng, vốn được sản xuất mới liên tục.
Thuốc lá: kẻ thù của mạch máu và tinh trùng
Ảnh hưởng đến khả năng cương
Nicotine làm co mạch ngay lập tức, còn hàng nghìn hóa chất khác trong khói thuốc gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu theo thời gian. Lớp nội mạc này chịu trách nhiệm sản xuất nitric oxide, chất cần thiết để mạch máu dương vật giãn ra khi cương. Người hút thuốc lâu năm có nguy cơ rối loạn cương cao hơn người không hút, và nguy cơ tăng theo số điếu, số năm hút.
Ảnh hưởng đến tinh trùng
Các chất độc trong khói thuốc như kim loại nặng, hợp chất thơm đa vòng có thể đi vào tinh dịch. Hút thuốc được ghi nhận liên quan đến:
- Giảm mật độ tinh trùng.
- Giảm khả năng di động.
- Tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng.
- Tăng tổn thương ADN của tinh trùng, có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai và sự phát triển của phôi.
Thuốc lá điện tử có an toàn hơn?
Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine cùng nhiều hóa chất khác. Tác động lâu dài của chúng lên sinh sản chưa được nghiên cứu đầy đủ, nên không thể coi là lựa chọn an toàn. Nicotine dù ở dạng nào vẫn gây co mạch.
Khói thuốc thụ động
Hút thuốc trong nhà không chỉ hại bạn mà còn ảnh hưởng đến vợ, con. Phụ nữ mang thai hít khói thuốc thụ động có nguy cơ cao hơn gặp các biến chứng thai kỳ.
Rượu bia: tác hại cấp tính và mạn tính
Tác động ngay trong đêm
Một chút rượu có thể làm bạn bớt ngại ngùng, nhưng khi uống nhiều, rượu ức chế hệ thần kinh trung ương, làm giảm cảm giác, khó cương, khó đạt cực khoái. Đây là lý do nhiều người “thất bại” sau những buổi nhậu.
Tác động lâu dài
Uống nhiều thường xuyên có thể:
- Làm giảm testosterone do ảnh hưởng trực tiếp đến tinh hoàn và trục hormone.
- Gây tổn thương gan; gan bệnh làm rối loạn chuyển hóa hormone, có thể dẫn đến tăng estrogen tương đối, gây teo tinh hoàn, vú to ở nam.
- Làm giảm chất lượng tinh trùng.
- Gây tổn thương thần kinh ngoại biên, ảnh hưởng đến cảm giác và phản xạ cương.
- Góp phần gây tăng cân, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu.
Rượu bia còn đi kèm những bữa nhậu nhiều đồ chiên, đồ nướng và thường cả thuốc lá, nhân lên tác hại.
Khi cặp đôi chuẩn bị có con
Quá trình hình thành và trưởng thành của tinh trùng kéo dài khoảng ba tháng. Điều đó có nghĩa là những gì bạn hút, uống trong ba tháng trước thời điểm thụ thai đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng “nguyên liệu” tạo nên em bé. Nhiều bác sĩ khuyến khích nam giới bỏ thuốc và hạn chế tối đa rượu bia ít nhất vài tháng trước khi vợ chồng có kế hoạch mang thai.
Nếu hai vợ chồng đã cố gắng có con một thời gian mà chưa thành công, người chồng nên được làm tinh dịch đồ, đồng thời thật lòng chia sẻ với bác sĩ về thói quen hút thuốc, uống rượu.
Cơ thể phục hồi khi bạn dừng lại
| Thay đổi | Điều có thể xảy ra |
|---|---|
| Bỏ thuốc lá | Tuần hoàn bắt đầu cải thiện sau vài tuần; nguy cơ tim mạch giảm dần theo năm; chất lượng tinh trùng có thể cải thiện sau một chu kỳ sinh tinh |
| Giảm hoặc ngừng rượu | Giấc ngủ, năng lượng và khả năng cương thường cải thiện; chức năng gan có thể hồi phục nếu chưa xơ hóa nặng |
Mức độ phục hồi khác nhau ở mỗi người, tùy thời gian sử dụng và mức tổn thương đã có.
Lộ trình giảm và bỏ thực tế
Với thuốc lá
- Chọn một ngày bỏ thuốc cụ thể và thông báo cho người thân.
- Nhận diện những thời điểm “thèm” nhất: sau bữa ăn, khi uống cà phê, khi căng thẳng, khi nhậu. Lên phương án thay thế: đi bộ, nhai kẹo không đường, uống nước.
- Dọn sạch thuốc lá, bật lửa, gạt tàn khỏi nhà và xe.
- Tìm hỗ trợ: tại Việt Nam có các dịch vụ tư vấn cai thuốc lá qua điện thoại và tại một số bệnh viện. Bác sĩ có thể tư vấn liệu pháp thay thế nicotine hoặc thuốc hỗ trợ cai.
- Nếu tái hút, đừng bỏ cuộc. Nhiều người cần vài lần thử mới bỏ được hẳn.
Với rượu bia
- Đếm số ly bạn uống mỗi tuần trong một thời gian để thấy rõ thực trạng.
- Đặt mục tiêu cụ thể: số ngày không uống mỗi tuần, số ly tối đa mỗi lần.
- Ăn trước khi uống, xen kẽ nước lọc.
- Chuẩn bị sẵn câu từ chối lịch sự trong các buổi tiệc.
- Nếu thấy khó kiểm soát, run tay, vã mồ hôi khi không uống, hãy đi khám vì đó có thể là dấu hiệu lệ thuộc rượu cần điều trị y khoa.
Thói quen thay thế giúp sinh lý tốt hơn
Bỏ thói quen dễ hơn khi có thói quen mới thay thế. Vận động là lựa chọn hàng đầu: vừa giảm cơn thèm, vừa cải thiện tuần hoàn. Kết hợp với chế độ ăn uống hỗ trợ sinh lực giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn. Bạn cũng có thể xem thêm những thói quen xấu hằng ngày làm suy giảm sinh lý để rà soát toàn diện lối sống.
Lưu ý về rượu và thuốc điều trị
Rượu có thể làm tăng tác dụng hạ huyết áp của nhiều thuốc, trong đó có thuốc điều trị rối loạn cương. Uống nhiều rượu cùng lúc với các thuốc này dễ gây chóng mặt, tụt huyết áp. Nếu bạn đang được điều trị rối loạn cương dương, hãy hỏi bác sĩ về lượng rượu an toàn hoặc tốt nhất là tránh uống.
Kết luận
Thuốc lá và bia rượu lấy đi nhiều hơn những gì chúng mang lại: từ khả năng cương, chất lượng tinh trùng đến sức khỏe tim mạch và gan. Bỏ thuốc và uống có chừng mực là một trong những quyết định có lợi nhất cho sức khỏe sinh sản, và lợi ích bắt đầu từ ngày bạn dừng lại.
Câu hỏi thường gặp
Uống bao nhiêu rượu thì được coi là an toàn?
Không có mức rượu nào hoàn toàn không có rủi ro. Nhiều khuyến cáo y tế khuyên nam giới nếu uống thì nên uống ít và có những ngày không uống trong tuần. Người đang điều trị bệnh hoặc chuẩn bị có con nên hỏi bác sĩ về mức phù hợp.
Bỏ thuốc lá có bị tăng cân không?
Một số người tăng cân nhẹ sau khi bỏ thuốc do ăn ngon miệng hơn. Kiểm soát bữa ăn và tăng vận động giúp hạn chế điều này; lợi ích của việc bỏ thuốc vượt xa vài cân tăng thêm.
Hút shisha có hại cho sinh sản không?
Shisha vẫn là hút thuốc lá, khói chứa nicotine, carbon monoxide và nhiều chất độc. Một buổi hút shisha thường kéo dài và hít vào lượng khói lớn, nên không an toàn hơn thuốc lá điếu.
Bao lâu sau khi bỏ thuốc thì tinh trùng cải thiện?
Vì chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng ba tháng, nhiều bác sĩ khuyên đánh giá lại sau ít nhất một chu kỳ. Mức cải thiện tùy thuộc vào thời gian hút và các yếu tố sức khỏe khác.
Bài liên quan

Trầm cảm ở nam giới: dấu hiệu dễ bỏ sót nhân ngày 19/11
Đàn ông trầm cảm thường cáu gắt, uống rượu nhiều, mất ham muốn thay vì khóc. Nhận biết sớm nhân Ngày Quốc tế Nam giới 19/11 theo số liệu WHO mới nhất.

Xét nghiệm PSA: ai nên làm và hiểu kết quả thế nào
PSA là xét nghiệm máu tầm soát ung thư tuyến tiền liệt nhưng dễ tăng giả. Ai nên làm, cần kiêng gì 48 giờ trước và khi PSA trên 4 ng/ml thì làm gì tiếp.

Lậu kháng thuốc và giang mai tăng: nam giới nên xét nghiệm khi nào
Giang mai ở TP.HCM tăng gần gấp đôi sau 5 năm, lậu ngày càng kháng kháng sinh. Dấu hiệu ở nam giới, ai nên xét nghiệm định kỳ và vì sao không tự mua thuốc.

Tiểu đêm nhiều khi trời lạnh: dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt
Đàn ông trên 50 dậy tiểu nhiều lần mỗi đêm khi trời chuyển rét có thể do phì đại tuyến tiền liệt. Cách tự đánh giá, thuốc cảm cần tránh, lúc phải cấp cứu.