Sức Khỏe Nam Giới
Trang chủ › Sức Khỏe Nam Giới

Rối loạn nội tiết tố nam Testosterone: Dấu hiệu và bổ sung

Ban biên tập Sức Khỏe Nam Giới · · Cập nhật

Rối loạn testosterone ở nam giới thường gặp nhất là tình trạng hormone này thấp hơn mức cơ thể cần, biểu hiện bằng giảm ham muốn, mệt mỏi, giảm cơ, tăng mỡ và thay đổi tâm trạng. Ít gặp hơn là testosterone cao bất thường, chủ yếu do dùng hormone hoặc steroid từ bên ngoài. Cách “bổ sung” đúng phụ thuộc vào nguyên nhân: nhiều người chỉ cần điều chỉnh lối sống, một số cần điều trị y khoa có theo dõi.

Testosterone làm gì trong cơ thể nam

Testosterone được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn, dưới sự điều khiển của tuyến yên và vùng hạ đồi trong não. Hormone này tham gia vào:

  • Ham muốn tình dục và một phần khả năng cương.
  • Sản xuất tinh trùng.
  • Duy trì khối cơ, sức mạnh và mật độ xương.
  • Phân bố mỡ trong cơ thể.
  • Sản xuất hồng cầu.
  • Tâm trạng, năng lượng và khả năng tập trung.

Vì tác động rộng như vậy, khi testosterone mất cân bằng, triệu chứng xuất hiện ở nhiều cơ quan cùng lúc và dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường.

Dấu hiệu testosterone thấp

Dấu hiệu gợi ý nhiều

  • Giảm ham muốn tình dục rõ rệt.
  • Giảm hoặc mất cương cứng buổi sáng.
  • Rối loạn cương dương.
  • Ở người trẻ chưa dậy thì xong: chậm phát triển đặc điểm sinh dục.

Dấu hiệu ít đặc hiệu hơn

  • Mệt mỏi, thiếu năng lượng.
  • Giảm khối cơ, khó tăng cơ dù tập luyện.
  • Tăng mỡ bụng, có thể to ngực (vú to ở nam).
  • Buồn chán, cáu gắt, khó tập trung.
  • Giảm lông trên cơ thể, cần cạo râu ít hơn.
  • Loãng xương, dễ gãy xương khi ngã nhẹ.

Không có dấu hiệu nào ở trên đủ để tự kết luận. Chúng chỉ là lý do để đi khám và xét nghiệm.

Nguyên nhân: không chỉ do tuổi tác

Bác sĩ thường chia nguyên nhân thành hai nhóm:

NhómVị trí trục trặcVí dụ
Suy sinh dục nguyên phátTại tinh hoànChấn thương, viêm tinh hoàn do quai bị, tinh hoàn ẩn, hội chứng Klinefelter, hóa trị, xạ trị
Suy sinh dục thứ phátTại tuyến yên hoặc vùng hạ đồiBéo phì, tiểu đường type 2, u tuyến yên, tăng prolactin, dùng steroid đồng hóa, thuốc giảm đau nhóm opioid kéo dài

Ngoài ra, tuổi tác làm testosterone giảm dần, tình trạng được biết đến như mãn dục nam; bạn có thể đọc thêm trong bài mãn dục nam bắt đầu khi nào. Thiếu ngủ, ngưng thở khi ngủ, căng thẳng kéo dài và uống rượu nhiều cũng góp phần.

Testosterone cao bất thường

Ở nam giới, testosterone cao tự nhiên hiếm gặp. Phần lớn trường hợp liên quan đến việc dùng testosterone hoặc steroid đồng hóa để tăng cơ, đôi khi mua qua mạng không có đơn. Hậu quả có thể gồm teo tinh hoàn, giảm sản xuất tinh trùng, mụn trứng cá, rụng tóc, tăng hồng cầu (máu đặc), rối loạn mỡ máu, thay đổi tâm trạng và nguy cơ tim mạch. Khi ngừng dùng đột ngột, tinh hoàn có thể mất nhiều thời gian để hoạt động trở lại, gây testosterone thấp.

Xét nghiệm và chẩn đoán

Xét nghiệm testosterone toàn phần thường được lấy máu vào buổi sáng, vì nồng độ hormone dao động trong ngày và cao nhất lúc sáng sớm. Nếu kết quả thấp, bác sĩ thường cho làm lại lần hai. Tùy trường hợp, có thể cần thêm:

  • LH và FSH để biết trục trặc ở tinh hoàn hay tuyến yên.
  • Prolactin, chức năng tuyến giáp.
  • Đường huyết, mỡ máu, công thức máu.
  • Tinh dịch đồ nếu có mong muốn sinh con.
  • Chụp cộng hưởng từ tuyến yên trong một số trường hợp.

Chẩn đoán thiếu hụt testosterone cần cả triệu chứng phù hợp và kết quả xét nghiệm thấp lặp lại.

Bổ sung testosterone: từ tự nhiên đến y khoa

Cải thiện tự nhiên qua lối sống

Với nhiều nam giới, đặc biệt là người thừa cân, ít ngủ, nhiều căng thẳng, điều chỉnh lối sống có thể giúp testosterone cải thiện:

  1. Giảm mỡ bụng bằng ăn uống hợp lý và vận động.
  2. Tập luyện sức mạnh vài buổi mỗi tuần.
  3. Ngủ đủ giấc, điều trị ngáy và ngưng thở khi ngủ nếu có.
  4. Hạn chế rượu, bỏ thuốc lá.
  5. Ăn đủ chất: đạm, kẽm, vitamin D, chất béo tốt. Tham khảo chế độ ăn hỗ trợ sinh lực nam.
  6. Kiểm soát căng thẳng và các bệnh mạn tính.

Liệu pháp testosterone theo chỉ định

Khi thiếu hụt được xác nhận và có triệu chứng, bác sĩ có thể kê testosterone dạng tiêm, gel bôi da hoặc dạng khác. Người điều trị cần tái khám định kỳ để kiểm tra nồng độ hormone, hồng cầu, tuyến tiền liệt và đánh giá hiệu quả.

Liệu pháp này cần cân nhắc kỹ nếu bạn:

  • Đang mong muốn có con, vì testosterone ngoại sinh có thể ức chế sản xuất tinh trùng.
  • Có ung thư tuyến tiền liệt hoặc ung thư vú.
  • Có hồng cầu cao, ngưng thở khi ngủ nặng chưa điều trị, suy tim chưa kiểm soát.

Trong trường hợp suy sinh dục thứ phát ở người muốn có con, bác sĩ có thể chọn các phương pháp kích thích tinh hoàn tự sản xuất hormone thay vì bổ sung trực tiếp.

Cảnh giác với sản phẩm “tăng testosterone”

Trên mạng có vô số viên uống quảng cáo “tăng testosterone tự nhiên”, “tăng cơ thần tốc”. Phần lớn chưa có bằng chứng thuyết phục; một số sản phẩm không rõ nguồn gốc còn có thể chứa hormone hoặc chất cấm không ghi trên nhãn. Đừng để những lời quảng cáo khiến bạn bỏ qua việc khám và xét nghiệm. Những thói quen xấu làm suy giảm sinh lý thường là điều cần sửa trước tiên, và nó hoàn toàn miễn phí.

Testosterone và rối loạn cương

Testosterone thấp có thể góp phần gây rối loạn cương, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất và thường không phải nguyên nhân chính. Nhiều người có testosterone bình thường vẫn bị rối loạn cương do mạch máu hay tâm lý. Ngược lại, bổ sung testosterone đơn thuần không phải lúc nào cũng cải thiện cương cứng. Bác sĩ sẽ đánh giá tổng thể để chọn hướng điều trị kết hợp phù hợp.

Tóm lại

Rối loạn testosterone có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào với nhiều nguyên nhân khác nhau. Nhận biết dấu hiệu, xét nghiệm đúng thời điểm và tìm nguyên nhân gốc là chìa khóa. Lối sống lành mạnh là bước bổ sung an toàn đầu tiên; liệu pháp hormone chỉ nên được dùng khi có chỉ định và theo dõi của bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Có thể tự kiểm tra testosterone tại nhà không?

Hiện nay việc xét nghiệm chính xác cần lấy máu và phân tích tại phòng xét nghiệm. Kết quả cũng cần bác sĩ diễn giải cùng triệu chứng và thời điểm lấy mẫu, nên không nên tự kết luận.

Tập gym có làm tăng testosterone vĩnh viễn không?

Tập luyện sức mạnh đều đặn hỗ trợ cân bằng nội tiết và giảm mỡ, nhờ đó có lợi cho testosterone. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào việc duy trì lâu dài cùng giấc ngủ và dinh dưỡng, không phải thay đổi cố định.

Dùng testosterone có gây ung thư tuyến tiền liệt không?

Mối liên hệ này vẫn đang được nghiên cứu. Điều đã rõ là người có ung thư tuyến tiền liệt không nên dùng testosterone, và người điều trị cần được theo dõi tuyến tiền liệt định kỳ.

Thiếu testosterone có gây vô sinh không?

Có thể liên quan. Tuy nhiên, cần hiểu rằng testosterone trong tinh hoàn mới quan trọng cho sinh tinh, và bổ sung testosterone từ bên ngoài lại có thể làm giảm số lượng tinh trùng. Vì vậy người muốn có con cần được tư vấn riêng.

Bài liên quan