Sức Khỏe Nam Giới
Trang chủ › Tư Vấn Thuốc

Sildenafil là gì? Cơ chế tác dụng và chỉ định lâm sàng

Ban biên tập Sức Khỏe Nam Giới · · Cập nhật

Sildenafil là hoạt chất thuộc nhóm thuốc ức chế enzyme phosphodiesterase type 5 (PDE5), được dùng trong lâm sàng với hai chỉ định chính: điều trị rối loạn cương dương ở nam giới trưởng thành và điều trị tăng áp động mạch phổi. Thuốc hoạt động bằng cách duy trì chất truyền tin cGMP trong cơ trơn mạch máu, giúp mạch giãn ra. Sildenafil là thuốc kê đơn, cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng.

Lịch sử hình thành: từ thuốc tim mạch đến điều trị rối loạn cương

Sildenafil ban đầu được nghiên cứu như một thuốc tiềm năng cho bệnh tim, cụ thể là đau thắt ngực, với kỳ vọng làm giãn mạch vành. Trong các thử nghiệm, hiệu quả trên tim không như mong đợi, nhưng các nhà nghiên cứu ghi nhận tác dụng rõ rệt trên cương dương. Hướng nghiên cứu được chuyển đổi và năm 1998, sildenafil được cơ quan quản lý dược Hoa Kỳ phê duyệt cho điều trị rối loạn cương, trở thành thuốc uống đầu tiên phổ biến rộng rãi cho chỉ định này. Sau đó, thuốc tiếp tục được phê duyệt cho tăng áp động mạch phổi.

Câu chuyện này là ví dụ kinh điển về việc một thuốc được “tái định vị” sang chỉ định khác nhờ quan sát lâm sàng.

Cơ chế tác dụng

Sinh lý cương cứng

Khi có kích thích tình dục, tín hiệu thần kinh khiến các tế bào thần kinh và nội mạc tại dương vật giải phóng nitric oxide (NO). NO kích hoạt enzyme guanylate cyclase, làm tăng sản xuất cGMP. cGMP khiến cơ trơn trong thể hang và thành động mạch giãn ra, máu tràn vào, các tĩnh mạch bị ép lại và dương vật cương cứng.

Vai trò của PDE5

PDE5 là enzyme phân hủy cGMP. Đây là “công tắc tắt” tự nhiên giúp cương cứng kết thúc. Ở người rối loạn cương, lượng cGMP tạo ra có thể không đủ để duy trì cương.

Sildenafil can thiệp ở đâu

Sildenafil ức chế chọn lọc PDE5, giúp cGMP tồn tại lâu hơn và tích lũy nhiều hơn khi có kích thích. Vì vậy:

  • Không có kích thích, không có NO, thuốc gần như không tạo ra cương cứng.
  • Thuốc không tác động lên trung tâm ham muốn ở não.
  • Tác dụng giãn mạch cũng xảy ra ở nơi khác, giải thích các tác dụng phụ như đỏ mặt, nghẹt mũi, hạ huyết áp nhẹ.

Sildenafil cũng ức chế yếu enzyme PDE6 ở võng mạc, liên quan đến hiện tượng nhìn ám màu xanh thoáng qua ở một số người.

Dược động học cơ bản

Đặc điểmThông tin chung
Hấp thuHấp thu nhanh qua đường uống; bữa ăn nhiều chất béo làm chậm hấp thu
Nồng độ đỉnhThường đạt trong khoảng 30–120 phút khi uống lúc đói
Chuyển hóaChủ yếu tại gan qua enzyme CYP3A4, một phần qua CYP2C9
Thời gian bán thảiKhoảng 3–5 giờ
Thải trừChủ yếu qua phân dưới dạng chất chuyển hóa, phần nhỏ qua nước tiểu

Vì chuyển hóa qua CYP3A4, các thuốc ức chế mạnh enzyme này làm tăng nồng độ sildenafil; ngược lại, thuốc cảm ứng enzyme có thể làm giảm hiệu quả. Ảnh hưởng của bữa ăn được phân tích thêm trong bài tương tác của sildenafil với thức ăn nhiều dầu mỡ.

Chỉ định lâm sàng

Rối loạn cương dương

Sildenafil được chỉ định cho nam giới trưởng thành không đạt hoặc không duy trì được cương cứng đủ để quan hệ thỏa mãn. Thuốc hiệu quả với nhiều nguyên nhân khác nhau: mạch máu, tiểu đường, sau một số phẫu thuật, tâm lý. Thuốc dùng theo nhu cầu, trước hoạt động tình dục. Liều cụ thể do bác sĩ xác định, xem thêm liều lượng sildenafil 25mg, 50mg, 100mg.

Tăng áp động mạch phổi

Ở dạng bào chế và liều riêng, sildenafil được dùng đều đặn hằng ngày để cải thiện khả năng gắng sức ở người tăng áp động mạch phổi. Chi tiết trong bài sildenafil điều trị tăng áp động mạch phổi.

Các hướng nghiên cứu khác

Sildenafil đã và đang được nghiên cứu trong một số tình trạng khác như hiện tượng Raynaud, say độ cao hay một số bệnh lý thai kỳ. Đây là các hướng nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định trong bối cảnh chuyên khoa, không phải lý do để người bệnh tự dùng.

Những gì sildenafil không làm được

  • Không chữa khỏi nguyên nhân gây rối loạn cương; thuốc hỗ trợ triệu chứng mỗi lần dùng.
  • Không làm tăng ham muốn.
  • Không điều trị xuất tinh sớm.
  • Không làm tăng kích thước dương vật.
  • Không bảo vệ khỏi bệnh lây truyền qua đường tình dục hay có tác dụng tránh thai.

An toàn khi sử dụng

Sildenafil nhìn chung được dung nạp tốt khi dùng đúng chỉ định. Tuy nhiên, thuốc chống chỉ định tuyệt đối với người dùng nitrat hoặc riociguat, và cần thận trọng ở người có bệnh tim mạch, gan, thận, mắt, rối loạn máu. Tác dụng phụ thường gặp gồm đau đầu, đỏ mặt, khó tiêu, nghẹt mũi, rối loạn thị giác thoáng qua. Các tác dụng phụ hiếm nhưng nghiêm trọng gồm cương kéo dài, mất thị lực hoặc thính lực đột ngột, cần cấp cứu.

Sildenafil tại Việt Nam

Tại Việt Nam, sildenafil có cả thuốc biệt dược gốc và nhiều thuốc generic được cấp phép lưu hành. Đây là thuốc cần đơn của bác sĩ. Người dùng nên mua tại nhà thuốc hợp pháp, kiểm tra số đăng ký và tránh các sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc.

Kết luận

Sildenafil là thuốc ức chế PDE5 có cơ chế rõ ràng, được nghiên cứu và sử dụng rộng rãi trong hơn hai thập kỷ. Hiểu thuốc làm gì và không làm gì giúp người bệnh có kỳ vọng đúng, dùng thuốc an toàn và phối hợp tốt với bác sĩ trong quá trình điều trị.

Câu hỏi thường gặp

Sildenafil và Viagra có phải là một không?

Viagra là tên thương mại của thuốc biệt dược gốc chứa hoạt chất sildenafil. Ngoài ra có nhiều thuốc generic cùng hoạt chất với tên thương mại khác, được cấp phép lưu hành hợp pháp.

Sildenafil có tác dụng với phụ nữ không?

Sildenafil không được phê duyệt để điều trị rối loạn chức năng tình dục ở phụ nữ. Phụ nữ chỉ dùng sildenafil trong chỉ định tăng áp động mạch phổi theo bác sĩ chuyên khoa.

Dùng sildenafil lâu dài có hại cho tim không?

Ở người được bác sĩ đánh giá phù hợp, các dữ liệu theo dõi lâu dài không cho thấy sildenafil làm tăng nguy cơ tim mạch khi dùng đúng chỉ định. Nguy hiểm chủ yếu đến từ tương tác với nitrat và việc dùng khi bệnh tim chưa được kiểm soát.

Bài liên quan